Fentaniloa, “zonbi droga” bezala ere ezaguna, morfina baino 50 eta 100 aldiz indartsuagoa den opioide sintetikoa da. Medikuntza arloan, modu kontrolatuan erabiltzen da anestesiko gisa min akutuak tratatzeko, baina merkatu ilegalera desbideratzeak mundu mailako mehatxu nagusietako bat bihurtu du.

Opioideen krisiaren jatorria

Fentaniloaren eta beste opioide batzuen legez kanpoko kontsumoak bere jatorria AEBetan dauka, 90eko hamarkadan, OxyContin bezalako analgesikoen preskripzio masiboa hedatu zenean. Hauek mendekotasun handia sortzen zuten, eta paziente askok, menpekotasuna garatuta, merkatuko alternatiba merkeagoak bilatu zituztenean, heroinara jo zuten. Denborarekin, fentaniloak heroina ordezkatu zuen, are merkeagoa eta indartsuagoa zelako, eta kontsumo masiboa eragin zuen. 2021ean, fentaniloa 18 eta 45 urte bitarteko gazteen artean AEBetako heriotza ez-natural nagusia bihurtu zen.

Egoera Europan

Europan egoera ez da AEBetako adinakoa, baina kezkagarria da hala ere. Legezko esparruan, Alemania (%14,48 mundu mailako kontsumotik) eta Espainia (%11,8) fentaniloaren kontsumitzaile nagusien artean daude. Legez kanpoko merkatuan, datuak ere larriak dira: Alemanian, 2024an, 75.000 pertsona inguru fentaniloarekin lotutako gaindosiengatik hil zirela kalkulatzen da. Bestalde, Espainian, 2020an, 10.500 pertsonari gaindosia eragin ziezaiokeen kantitatea atzeman zen. Arazo gehigarri bat da Europako kokainaren eta heroinaren %70 dagoeneko fentaniloarekin nahastuta dagoela, kostuak merkatuz, potentzia areagotuz eta kontsumitzaileen mendekotasuna handiagotuz.

Manipulazio eta atzemate arriskuak

Fentaniloak esposizio-arrisku handia du. Gizaki batentzat hilgarriak izan daitezke soilik 2 mg (bi gatz aleen baliokidea). Bereziki, hauts esekian arnasteak berehalako gaindosia eragin dezake, eta horrek atzemate operazioak arrisku handiko bihurtzen ditu segurtasun indarrentzat. Horregatik, ezinbestekoa da protokolo zorrotzak aplikatzea, beti binaka jardutea, ekipamendu egokia erabiltzea eta naloxona edukitzea, gaindosi bat alderantzikatzeko gai den antidotoa (sudur-spray edo injekzio gisa: muskulu barnekoa, azpikoia edo zain barnekoa).

Txakurren unitateen rol-a

Txakurren unitateak fentaniloa detektatzeko tresna aparta dira. Haien usaimena, selektibitate paregabearekin, gai da molekula zehatzak bereizteko nahasketa konplexuetan ere. Gainera, oso sentikorrak dira, triloi bakoitzeko parteen mailan detektatzeko gai baitira. Lurzoruan lan egiteko duten abiadura eta eraginkortasunaz gain, laginak manipulatu gabe emaitza berehalakoak ematen dituzte. Hezetasunak eta tenperaturak ez diete hainbeste eragiten, sudur elektronikoei ez bezala, eta horregatik aliatu ordezkaezinak dira eremu operatiboetan.
Txakurrak fentanilo errealarekin trebatu behar izatea arrisku izugarria dela, bai haientzat bai gidarientzat eta horrek arazo bat suposa dezake. Gainera, eremu errealetan fentaniloa begiekin, sudur-muturraren azalean edo hanketako azpian ukitzeak ondorio fatalak izan daitezke. Horregatik, funtsezkoa da tresna seguruak garatzea eta erabiltzea, txakurrak kontzentrazio minimoetan fentaniloa hautemateko gai izan daitezen, errealitatean distantziatik detektatzeko eta agenteek behar bezala babestu ahal izateko atzematea baino lehen.

Fentaniloa, bere hedapen azkarrarekin, kostu baxuarekin eta mendekotasun gaitasun handiarekin, segurtasun eta osasun publikoko erronka nagusietako bat da mundu mailan. Gizarteak erantzun behar du atzemanak indartuz eta segurtasun indarrei detekzio-tresnarik indartsuena emanez: txakurra. Baina, horrez gain, laguntzaile horiek babestu behar ditugu, protokolo, ekipamendu eta entrenamendu-sistema seguruak bermatuz, txakurrak lehen lerroan jarraituko dutela ziurtatzeko, milioika pertsonen osasuna eta segurtasuna mehatxatzen dituen droga baten aurrean. Horregatik, Auzikerren lanean ari gara entrenamendu-laguntzarako prototipo seguru bat garatzen, opioide hori inolako arriskurik gabe modu eraginkorrean detektatu ahal izateko. Jadanik, laborategian baliozkotutako prototipo bat dugu. Proiektu hau Ports 4.0ren finantza-laguntzarekin egiten ari gara.